Życiorys Sofoklesa
Urodził się ok. 496 p.n.e. – bądź rok wcześniej, zależnie od źródeł - w Kolonos (obecne przedmieścia Aten) w rodzinie kupieckiej. Jego ojciec Sofillos posiadał własny zakład rzemieślniczy, w którym pracowali niewolnicy. Wraz z Ajschylosem i Eurypidesem stanowili największych tragików starożytnej Grecji. Sofokles był politykiem (2 razy był strategiem, a także jednym ze skarbników Związku Delijskiego), dowódcą wojskowym i kapłanem (Akona i Asklepiosa). Tworzył w okresie przypadającym między działalnością Ajschylosa a Eurypidesa.
Dzięki pochodzeniu z bogatej rodziny pobierał nauki od najmłodszych lat. Poznawał arkana muzyki, gimnastyki, tańca, Poznawał twórczość wielkich poetów. Śpiewał w chórze opiewającym zwycięstwo pod Salaminą. Był tam kierownikiem chóru co było dużym wyróżnieniem. Był także aktorem oraz tworzył dramaty. Prawdopodobnie jak podają niektóre źródła w 468 roku p.n.e. (inne mówią o 470 roku p.n.e.) powstaje jego pierwsza triada tragedii zawierającą między innymi sztukę Triptolemus. W roku 468 p.n.e (mając zaledwie 28 lat) pokonuje w zawodach dionizyjskich znanego i sławnego już wówczas Ajschylosa. Po czym najprawdopodobniej pokonany Ajschylos udał się na Sycylię, a Sofokles z czasem zajmuje jego miejsce na piedestale artystów. W ciągu swojego życia napisał 123 tragedie i dramaty satyrowe, które wykonywane były podczas festiwali religijnych. Wygrywał około 24 razy. Z czasem Sofokles stał się jednym z najznakomitszych mieszkańców ateńskich. Przyjaźnił się z Herodotem i Peryklesem.
Sofokles zmarł w 406 p.n.e. w Atenach., jego zgon zbiegł się z upadkiem znaczenia polis ateńskiej.
Po śmierci Sofoklesa jego sztuki wystawiano w Lenajach. Niedokończony utwór "Edyp w Kolonie" będącą częścią triady w skład której wchodziły jeszcze "Antygona" i "Edyp Królem" dokończył wnuk Sofoklesa – Sofokles Młodszy syn Aristona (jego babka była kochanką Sofoklesa). Sofokles Młodszy podobnie jak syn Sofoklesa Jofon był tragediopisarzem.
Sofokles zerwał z klasycznymi ramami trylogii tragediowej, wprowadził do tragedii trzeciego aktora, co pozwoliło zaakcentować związki międzyludzkie, przez co rytm teatralny nabrał pewnej dynamiczności. Z 12 osób wzrosła do 15 liczebność chóru. Chóry w przeciwieństwie do swej dotychczasowej roli zostają zepchnięte na pozycję komentatora i widza. Dzięki Sofoklesowi także rozwinęła się bardzo dekoracja sceniczna.
To on po raz pierwszy wprowadził też funkcje monologu. Postacie mogły wyrażać własne myśli i widz bardziej poznawał ich wnętrze.
Twórczość Sofoklesa charakteryzuje się tendencją do odzierania postaci z emocjonalności wypowiedzi-wzmocnienia myśli, tzw. emfazy. W jego sztukach widać tendencję do stwierdzenia, że wszystkim na świecie rządzi FATUM.
Jego bohaterowie są ulokowani w rzeczywistości pełnej sytuacji nie do pogodzenia (sprzeczności). Pełno tam sił, które dążą do starcia, konfliktów. Postacie bywają dobre i szlachetne, ale samotnie muszą walczyć ze złem, będącym częścią ich osobowości. Dzieki tej walce toczącej się w nich samych mogą osiągnąć pełnie człowieczeństwa.
Tematy do swoich utworów czerpał on z mitów, ograniczając jednak w nich rolę bogów. Skupiał się bardziej na przeżyciach i myślach postaci. Każda postać miała szereg cech indywidualnych co sprawiało, ze przestawały być bezbarwne i w jakimś sensie sztuczne w swoich zachowaniach. Sztuka nabierała większej ekspresji bo jej przebieg był połączony z cechami indywidualnymi bohatera, dopełniającymi całość przedstawianego przez aktorów obrazu.
TWÓRCZOŚĆ:
Sofokles był autorem około 150 tragedii, po dziś dzień w całości pozostało 7 z nich:
Ajaks
Antygona - 442 p.n.e.
Król Edyp ( 429 p.n.e. - 426 p.n.e. )
Elektra ( 416 p.n.e. )
Kobiety z Trachis (lub Trachinki) ( 416 p.n.e.)
Filoktet ( 409 p.n.e. )
Edyp w Kolonie ( ostatnie dzieło Sofoklesa, wydane pośmiertnie )
Zachowały się też fragmenty dramatu satyrowego Tropiciele (inny tytuł "Wyżły").
Tragedie Sofoklesa dzielą się na 2 cykle: trojański (Ajas, Filoktet, Elektra) i tebański (Król Edyp, Edyp w Kolonie, Antygona).
Poniżej wymieniono tragedie i dramaty satyrowe znane tylko z tytułu bądź z fragmentów:
Achaion Syllogos, Achileos Erastai, Aias Lokros, Aichmalotides, Aigeus, Aithiopes, Akrisios, Aleadai, Alexandros, Alkmeon, Amykos, Amphiareos, Amphitryon, Andromeda, Antenoridai, Athamas A, Athamas B, Atreus / Mykenaiai, Chryses, Daidalos, Danae, Dionysiskos, Dolores, Epigonoi, Epi Tainaroi / Epitainarioi, Erigone, Eros, Eriphyle, Eumelos, Euryalos, Eurypylos, Helenes Apaitesis, Helenes Arpage, Helenes Gamos, Herakleiskos, Herakles, Hermione, Hipponous, Hybris, Hydrophoroi, Ikhneutai, Inachos, Iobates, Ion, Iphigeneia (Ifigenia), Iphikles, Imion, Kamikoi, Medalion, Kerberos (Cerber), Klytaimestra, Kolchides, Kophoi, Kreousa (Kreuza), Krisis, Lakainai, Laokoon, Larisaioi, Lemniai, Manteis / Polyidos, Meleagros, Minos, Momos, Mousai, Mysoi, Nauplios Katapleon / Nauplios Pyrkaeus, Nausikaa / Plyntriai, Niobe, Nitra, Odysseus Akanthoples, Odysseus Mainomenos, Oikles, Oinomaos, Palamedes, Pandora / Sphyrokopoi, Peleus, Phaiakes, Phaidra, Philoktetes, Phineus A, Phineus B, Phoinix, Phrixos, Phryges, Phthiotides, Poimenes 1, Polyxene, Priamos, Prokris, Rizotomoi, Salmoneus, Sinon, Sisyphos(Syzyf), Skythai, Skyrioi, Syndeipnoi, Tantalom, Telepheia, Telephos, Teres, Teukros, Thamyras, Thyestes, Triptolemos, Troilos, Tympanistai, Tyndareos, Tyro A, Tyro B.
Krótka notka biograficzna na temat Sofoklesa: Sofokles - biogram i zasady jego nauk
Szukaj innych prac na sciagawa.com.pl (wyszukiwanie wewnątrz strony):
